काभ्रेपलाञ्चोक–पहिला गाउँ शहर सबै ठाउँमा दुना टपरीको प्रयोग बिहे,ब्रतबन्ध,पूजा तथा भोजका बेला व्यापक हुने गथ्र्यो । शुभ,अशुभ विविध सामाजिक कार्यहरुमा पनि यसको प्रयोग बढ्दै जाँदा शहरतीर यसले व्यवसायिक बाटो पकड्नै खोजेको थियो । तर यातायात पूर्वाधारको विकाससँगै बाहिरी बजारको पहुँच गाउँसम्म पुग्यो,प्लाष्टिकका ग्लास,टपरी,थाल प्रयोगले जरा गाड्न थाल्यो ।

यसरी दुना टपरी विस्थापनको अवस्थामा पुग्यो । लोप हुदै गएको परम्परागत सीपमा सिमिति हुदै गएको दुना टपरी गाँस्ने सीपको विकास अब कसले गर्ला ? कसले चासो देला ?

यस्तै प्रश्नहरु उठ्दै गर्दा खानीखोला गाउँपालिका–४ फुलडाँडास्थित वीर आधारभूत विद्यालयले विद्यालर्थीहरुमा यो सीप जोड्न थालिएको छ । अचेल उनिहरु किताबी शिक्षाका साथै टपरी बुन्न सिक्छन् । विद्यालयका प्रधानाध्यापक भरत लामाले किताबी ज्ञानसँगै व्यवहारिक शिक्षातर्फ जोड दिन अतिरिक्त समयमा विद्यार्थीलाई टपरी बुनाई (गाँस्ने) सीप सिकाउने गरेको बताउनुभयो ।

प्रधानाध्यापक लामाको भनाईमा गाउँमा नै उपलब्ध स्रोतलाई प्रयोग गर्दा प्लास्टिकजन्य सामाग्री खपत कम भइ आर्थिक भार नपर्ने,पर्यावरणका लागि वनस्पतिको प्रयोग राम्रो हुने र विद्यार्थीहरूले परम्परागत सीप पनि सिक्ने भएकाले टपरी बुन्न सिकाईएको हो ।
उहाँले भन्नुभयो,–‘किताबका पानाको घोकाइमा भन्दा कहिलेकाहीँ जीवन चलाउनका लागि आवश्यक पर्ने सीपलाई पनि प्राथमिकतामा राखेर विद्यालयले केही न केही गर्ने गरि अघि बढिरहेका छौँ ।’

रुचि अनुसारको सीप सिकाउने र त्यसलाई भोली गएर व्यावसायिकता प्रदान गर्न सक्ने हो भने स्वदेशमा बेरोजगारीको अभावमा कमी आउने उहाँको धारणा छ ।  यस्तो उपयोगी कार्यक्रम गाउँपालिकाले अभियानकै रूपमा सुरु गर्नु पर्ने प्रधानध्यापक लामाको भनाई छ ।

त्यस्तै शिक्षक विष्णु दाहालले अहिले पेपर प्लेट वा प्लास्टिकजन्य सामग्रीहरू आयात गर्ने चलन बढिरहेको अवस्थामा पातबाट बनाइएका टपरीहरू करिब विस्थापित भइसकेको अवस्थामा त्यसलाई पुर्नस्थापित गर्न यस खालको सीप विकास अभियान राम्रो हुने बताउनुभयो ।
त्यस्तै शिक्षिका मिममाया मोक्तानले गाउँमा पाइने जैविक वस्तुहरूको महत्त्व र ‘प्लास्टिक’को ठाउँमा कुहिने वस्तुहरूको प्रयोगको बारेमा सबैले एक भएर नसिकाए पृथ्वीमा देखिएका अनेक प्रकारका पर्यावरणीय समस्या हाम्रै पालामा देखिने बताउनुभयो ।

विद्यलाय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष ज्ञान बहादुर थिङले अहिलेको पुस्ताले ‘लाइफ स्किल’ सिक्न नखोज्ने, पुरानाले नसिकाउने तथा सिकाउन सक्ने पुरानो जनशक्तिको अभाव पनि हुँदै गएकाले परम्परागत सीप लोप हुँदै गएको ले यसतर्फ सचेत हुन आवश्यक रहेकोमा जोड दिनुभयो ।

शिक्षिका रेलीमाया मोक्तान विद्यार्थीको उमेर सिक्नका लागि आतुर हुने र सिकाएको कुरा पनि छिटो सिक्ने हुँदा जीवनोपयोगी शिक्षालाई प्राथमिकतामा राखी विद्यालय केही न केही सीपहरूलाई व्यवहारिक रूपमा सिकाउन लागि परेको बताउनुहुन्छ ।

शिक्षक युकेश वाइबाले अध्ययनमा कम उपलब्धि स्तर हासिल गरेका विद्यार्थीले पनि जीवनोपयोगी सीप सिकाई र प्रयोगमा राम्रो गरेको देखिएको बताउनुभयो ।

विद्यार्थीको इच्छा अनुसार ‘बुक फ्री डे’ मा टपरी बुन्ने प्रतियोगिता नै सञ्चालन गर्ने योजना समेत रहेकोे विद्यालयका प्रधानाध्यापक लामाले उल्लेख गर्नुभयो ।

शहरका पार्टीप्यालेसहरुमा झैं गाउँघरमा हुने शुभ,अशुभ कार्यहरुमा प्रयोग गरिएका प्लास्टिकजन्य वस्तु नकुहिएर माटोमा असर गरिरहेका छन् तर पातबाट बनेका टपरी केही समयमा नै कुहिने भएकोले यसको प्राङ्गारिक मलको रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !