काठमाडौं–मञ्जुश्री संवत् २८६२ सोनाम ल्होछार ता(घोडा) वर्ग वर्षको अवसरमा राजधानीको टुंडिखेलमा आइतबार र सोमबार भव्य रुपमा बृहत तामाङ ल्होछार सांस्कृतिक महोत्सव आयोजना गरिएको छ ।
राष्ट्रिय सोनाम ल्होछार २८६२ ता ल्हो मुल समारोह समितिको आयोजनामा आयोजित महोत्सव अन्र्तगत सोमबार प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले औपचारिक समारोहको उद्घाटन गर्नुभयो ।
सम्बोधनको क्रममा प्रधानमन्त्री कार्कीले तामाङ पहिरनको प्रशंसा गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘कस्तो सुन्दर , छरितो पहिरन छ, दिदीबहिनीहरुले मलाई पनि पहिरी दिनुभयो भन्यवाद ।’ ल्होछारको दिन तामाङ पहिरन, टोपी लगाइदिएकोमा खुसी व्यक्त गर्नुहुदै प्रधानमन्त्री कार्कीले आजको दिन आफू तामाङ नै भएको अनुभुति गरेको बताउनुभयो ।
नेपालको पाँचौ ठूलो संख्यामा जनसंख्या भएको तामाङ समुदायको सामाजिक, सांस्कृतिक तथा धार्मिक जीवनमा विशिष्ट योगदान रहेको पर्वको रुपमा बुझेको उहाँको भनाई छ । चन्द्रपात्रो अनुसारको ल्होछारले पञ्चतत्व र स्वस्थ जीवन दर्शनले तामाङ समुदायको मौलिक ज्ञान विज्ञान र जीवन पद्धतिको गहिरो पक्षलाई उजागर गर्ने प्रधानमन्त्री कार्कीले बताउनुभयो ।
सबैलाई अनुपातिक रुपमा सहयोग गर्नुपर्छ भन्ने मान्यताले ल्होछार माघी पर्व जस्ता आदिवासीहरुको पर्वमा सहभागि हुने गरेको उल्लेख गर्दै उहाँले ल्होछार जस्ता संस्कृति प्रवद्र्धनमा सरकारको सहयोग रहने प्रतिवद्धता जनाउनुभयो ।
कार्यक्रममा दलका तामाङ नेता, विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिनिधि, बौद्धिक व्यक्तित्व, अभियन्ताहरुले पनि शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए ।
महोत्सवमा माघ ४ गते साँझ चर्चित कलाकारहरुले सांस्कृतिक प्रस्तुती दिएका थिएन भने माघ ५ गते लामा, ताम्बा र बोन्बोद्धारा सांस्कृतिक झाँकी प्रस्तुतीका साथै चर्चित कलाकारहरुद्धारा सांगीतिक प्रस्तुती, दर्जनौं स्टलहरुमा भेषभूषा, खाना, कलाकृति सहितको प्रदर्शनी आकर्षणको रुपमा रहेको थियो ।
तामाङ जातिको सामाजिक, सांस्कृतिक एवम् धार्मिक जीवनमा विशिष्ट स्थान र अत्यन्तै महत्वपूर्ण भूमिका रहेको ल्होछार परम्परालाई थप पुर्नस्थापित गर्न प्रत्येक वर्ष झैं यो पटक पनि टुंडिखेलमा ल्होछार महोत्सव आयोजना गरिएको राष्ट्रिय सोनाम ल्होछार–२८६२ ता ल्होछार मूल समारोह समितिका संयोजक मोहन गोले तामाङले बताउनुभयो ।
नेपाल राष्ट्रिय तामाङ घेदुङका अध्यक्ष अध्यक्ष वीर बहादुर तामाङका अनुसार ल्होछार तामाङ समुदायको समाजिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वको रुपमा स्थापित गर्न महोत्सवले महत्वपूर्ण भुमिका खेल्दै आएको छ ।
गणितमा आधारित ल्हो परम्परा तामाङ संस्कृतिकै अभिन्न अङ्गको रुपमा रहेको र यसले तामाङ जातिको उद्गम, सभ्यता, सांस्कृतिक अस्तित्व र पहिचानलाई समेत प्रतिविम्बित गर्ने घेदुङका अध्यक्ष एवं लेखक मोहन गोलेको भनाई छ ।
टुंडिखेलका साथै नेपालका तामाङ गाउँबस्तीदेखि विश्वभरका तामाङ समुदायले मञ्जुश्री तत्व ज्योतिष पात्रो अनुसार धार्मिक, सांस्कृतिक सामाजिक महत्वको सोनाम ल्होछार(नयाँ वर्ष)लाई महत्वपूर्ण पर्वकै रुपमा स्वागत गरेका छन् ।
सोनाम ल्होछार पर्व माघ शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म तामाङहरूले ल्होछार कार्यक्रम विभिन्न गुम्बा, घर–घरमा पूजा गरी घर लगायत सार्वजनिक स्थानहरूमा दज्यू गाड्ने, छो प्रसादहरू वितरण गर्ने, शुभकामना आदानप्रदान गर्ने, मान्यजनबाट आशिर्वाद ग्रहण गर्ने, चेलीबेटी, इष्टमित्र, कुटुम्बको भेटघाट र सामुहिक प्रितिभोज र सांस्कृतिक कार्यक्रम गरेर मनाउने गर्दछन् ।
ल्हो को अर्थ साल, सम्बत्, वर्ष, उमेर र छारको अर्थ नयाँ अर्थात् ल्होछारको अर्थ नयाँ वर्ष हो । ल्हो बाह्रवटा हुन्छन् अर्थात तामाङ भाषामा पनि भनिन्छ । विभिन्न बाह्रवटा पशुपंछीको नामबाट ल्होको नाम राखिएको हुन्छ । बाह्न ल्हो मध्ये प्रत्येक वर्ष एकएक वटा ल्हो फेरिन्छ । यही ल्हो फेरिने दिनलाई तामाङ भाषामा ल्हो पोबा, ल्हो दोवा वा ल्होछार भनिन्छ ।
यो परम्परा कहिले शुरु भएको भन्न नसकिएपनि यसलाई चिनियां सभ्यतासँगै आजभन्दा ४७०० वर्ष अगाडि विकास भएको कुरा चिनियां ज्योतिषशास्त्रको इतिहासबाट प्रमाणित हुने बताइएको छ । यो ल्होछार पर्व नेपालमा मात्र होइन चीन, मंगोलिया, जापान, हङकङ, भियतनाम, लाओस, थाईलाण्ड, ताईवान, मलेशिया, सिंगापुर आदि देशहरूमा पनि चन्द्रमासमा आधारित यही ल्होछार (नयाँवर्ष) मनाउने गर्छन् ।
नेपालका ह्योल्मो, मनाङ्गे, हुम्ली तामाङ, डोल्पो, तोप्केगोला, सिड्सा, ताङ्के, थकाली, जिरेल, खाममगर, दुरा, भोटे, नेस्याङबा र केही शेर्पा आदिले मान्दछन् । यसरी नै विश्वमा छरिएर बसेका तामाङ समुदायले पनि यसै दिन यो पर्व धुमधामसँग मनाउने गर्दछन् ।
फोटोहरु सौजन्य : सञ्चु ब्लोन
