फाइल तस्बिर
‘नामको अन्त्यमा तामाङ लेखौँ’ अभियान र तामाङ युवाहरूको पहल
-
लोक बहादुर लामा
काठमाडौं–आधुनिक जीवनशैली, बसाइँसराइ र सामाजिक परिवर्तनसँगै नेपालको पाँचौँ ठूलो जनसंख्या भएको तामाङ समुदाय क्रमशः आफ्नै भाषा, संस्कृति र पहिचानबाट टाढिँदै गएको यथार्थबीच प्रवासबाटै पहिचान पुनःस्थापनाको आवाज उठेको छ । प्रवासमा पुगेर आफ्नो गाउँ, समुदायको सभ्यतासँग जोडिएको यो विषयलाई अभियानकै रुपमा अगाडि बढाईएको छ ।
यही अभियान हो—‘नामको अन्त्यमा तामाङ लेखौँ’, जसलाई अमेरिकामा रहेका तामाङ युवाहरूको समूहले अगाडि बढाउँदै आएका हुन् । रोजगारीका सिलसिलामा अमेरिका पुगेका यी युवाहरू भौगोलिक रूपमा टाढा भए पनि आफ्नो समुदायप्रतिको जिम्मेवारी वोध गरेर सामुहिक रुपमा जुटेका छन् ।
प्रवासमा रहँदै नेपालमा भूकम्प तथा बाढी–पहिरोबाट पीडितहरूका लागि राहत उपलब्ध गराउने, सामुदायिक विद्यालयहरूमा शैक्षिक सामग्री सहयोग गर्ने जस्ता सामाजिक कामसमेत गर्दै आएकोमा यिनै सामाजिक अनुभव र पहिचानसम्बन्धी चिन्तनबाट ‘नामको अन्त्यमा तामाङ लेखौँ’ अभियानको अवधारणा जन्मिएको अभियानका संयोजक सागर वाईबा तामाङ बताउनुहुन्छ ।
उहाँसँगै माइला वाइबा तामाङ र अमेरिकामा रहेका अन्य तामाङ साथीहरू अभियानलाई सफल बनाउन सामूहिक जोड बल दिएर लाग्दै आउनुभएको छ ।
संयोजक सागर वाईबा तामाङका अनुसार विदेशमा बस्दा आफ्नो पहिचान, भाषा र संस्कृतिको महत्व अझ गहिरो रूपमा महसुस हुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “विदेशमा नेपाली समुदायसँग परिचय हुँदा नाम र थरले मात्र तामाङ पहिचान स्पष्ट नखुल्ने, कतिपय अवस्थामा फरक समुदायसँग जोडिने अवस्था देखियो।” यही यथार्थलाई सम्बोधन गर्न समूहले नाममै ‘तामाङ’ लेख्ने अभियान सुरु गरेको हो ।
अभियानकै क्रममा टोलीका सदस्य माइला वाइबा तामाङ र अन्य सहकर्मीहरूको सक्रियतामा तामाङ समुदायका बुद्धिजीवी, राजनीतिज्ञ, पत्रकार, कलाकार, अभियन्ता तथा विश्वका विभिन्न देशमा रहेका तामाङ संघ–संस्थाका प्रतिनिधिहरूसँग भर्चुअल अन्तरक्रिया र छलफल हुँदै आएको छ । यसले अभियानलाई व्यक्तिगत प्रयासभन्दा माथि उठाएर सामूहिक आन्दोलनको रूपमा स्थापित गर्दै लगेको देखिन्छ ।
प्रवासमा रहेका तामाङ समुदायबाट अभियानले सकारात्मक प्रतिक्रिया पाएको छ । तामाङ संघ–संस्थाहरूले संस्थागत समर्थन जनाइरहेका छन् भने व्यक्तिगत रूपमा पहिला सामाजिक सञ्जालमा ‘तामाङ’ नलेख्नेहरूले समेत अहिले नामको अन्त्यमा ‘तामाङ’ लेख्न थालेका छन् । अभियान टोलीका अनुसार यो सहभागिताले समुदायमा पहिचान प्रतिको चेतना बढ्दै गएको संकेत गर्छ ।
नेपाल र प्रवासमा ‘तामाङ लेखौँ’ अभियानको अवस्था फरक–फरक देखिए पनि आवश्यकता दुवैतर्फ समान रहेको टोलीको बुझाइ छ । संघ–संस्थासँग आबद्ध धेरैले सामाजिक सञ्जालमा ‘तामाङ’ लेख्न थाले पनि अझै ठूलो संख्यामा तामाङहरू आफ्नो पहिचान खुलाउन हिच्किचाइरहेका छन् ।
चुनौतीका बीच अभियान अगाडी बढिरहेको छ । भाषा र लिपि संरक्षण अभियानका अर्को चुनौती बनेको छ । धेरै तामाङहरूले तामाङ भाषा नै बोल्न नआउने अवस्था रहेकाले पहिचान संकट अझ गहिरिँदै गएको छ । प्रवासी तामाङ युवापुस्तालाई लक्षित व्यवस्थित कार्यक्रमहरू हालसम्म नभए पनि अभियानमार्फत अनौपचारिक रूपमा चेतना फैलाउने काम भइरहेको छ ।
डिजिटल सञ्चार नै अभियानको मुख्य आधार माध्यम बनेको छ । अनलाइन कक्षा सञ्चालन नभए पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत गरिएको प्रचार–प्रसार प्रभावकारी देखिएको टोलीको भनाई छ । नेपालस्थित तामाङ समुदाय तथा संघ–संस्थासँग नियमित समन्वय, अनलाइन छलफल र सूचनाको आदान–प्रदानमार्फत सहकार्य भइरहेको छ ।
सरकारप्रति अभियान टोलीका अपेक्षाहरू पनि स्पष्ट छन् । संविधानले तामाङलाई स्पष्ट रुपमा आदिवासी जनजाति मानेको अवस्थामा अनावश्यक सिफारिस र झन्झट हटाइनुपर्ने, स्थानीय तहको सिफारिसका आधारमा नागरिकता, शैक्षिक प्रमाणपत्रलगायत सबै सरकारी कागजातमा ‘तामाङ’ सहज रूपमा थप्न सकिने व्यवस्था लागू गरिनुपर्ने टोलीको माग छ ।
प्रवासबाट सुरु भएको यो अभियानको उदेश्य दीर्घकालीन लक्ष्य सामाजिक र संवैधानिक रूपमै तामाङ पहिचानको संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्नु हो । नामको पछि थर र थरको पछि ‘तामाङ’ लेखेर पहिचान सुरक्षित गर्ने र राष्ट्रिय जनगणनामा तामाङ समुदायको वास्तविक जनसंख्या सुनिश्चित गर्ने अभियान टोलीको साझा उद्देश्य रहेको छ ।
अभियान समुदायमा एकता, सद्भाव, ज्ञान आदानप्रदानको महत्वपूर्ण माध्यम समेत बनेको छ भने यसले तामाङ युवाहरुबीचको भावनात्मक पाटो, सांस्कृतिक सम्बन्धहरु मजबुत बनाउँदै लगेको छ । यसले तामाङ पहिचानमा महत्वपूर्ण शक्तिको काम गर्ने छ भने भोलीको समुदायको रुपान्तरणमा आवश्यक नीति, योजना तर्जुमा गरी कार्यन्वयनमा समेत सहजता ल्याउनेमा दुई मत छैन ।
