तेमाल‐काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको तेमाल गाउँपालिकाको बुधबार सार्वजनिक आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रमले भौतिक पूर्वाधारदेखि कृषि र पर्यटनलाई जोड दिएको छ ।
गाउँसभाको १९ औं गाउँअधिवेशनमा पालिकाको रणनीतिक सडक पूर्वाधार स्तर उन्नतीदेखि, स्वास्थ्य, शिक्षा, विपद् व्यवस्थापन, कृषि र पर्यटन विकासले थप उचाई लिने नीति तथा कार्यक्रमका साथै बजेट समेत पेस गरिएको हो ।
गाउँपालिका अध्यक्ष चन्द्र बहादुर तामाङद्धारा दिप प्रज्वलन गरी औपचारिक रुपमा सुरुवात गरिएको सभामा नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्नुहुदै अध्यक्ष तामाङले पालिका देखि वडा कार्यालय जोड्ने रणनितिक सडक तर्फका योजनाहरु प्राथमिकतामा परेको उल्लेख गर्नुभयो ।
बोहोरेदोभान‐आधाबाट‐डाँडागाँउ‐रोसाइवा सडक, गिम्दीवेशी‐रोसाइवा‐ठूलोपर्सेल बसपार्क सडक, मंगलटार कल्धारमेटवाल‐कुरुवास‐चापाखोरी धुल्खु सडक, माम्ती टेकानपुर‐खत्रिगाँउ‐मैनाजङ्ग‐सुनकोशी पुल सडक स्तरोन्नतीका लागि विशेष जोड दिईएको उल्लेख गर्नुभयो ।
मैनाजाङ् आधारभूत विद्यालय तेमाल ९ को भौतिक पूर्वाधार विकास पनि प्राथमिकतामा परेको छ । पूर्वाधार विकास, सामाजिक विकास, आर्थिक विकास, वन, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापन, सुशासन विकासका सवालमा नीति तथा कार्यक्रमहरु ल्याएको हो ।
तेमालको ऐतिहासीक धार्मिक सम्पदा र सभ्यताको प्रवद्र्धन कृषिमा यन्त्रिकरणमार्फत व्यवसाियकरण, यसमा बुद्धचित्त माला लगायत स्थानीय पहिचान दिने उत्पादनहरुको ब्राण्डिङ तथा बजारीकरणलाई स्थानीय सरकारको कर्तव्यको रुपमा लिई कार्यक्रमहरु कार्यन्वयनमा लैजाने उद्घोष समेत गरिएको छ ।
गाउँपालिकाले नीति तथा कार्यक्रमको सफल कार्यन्वयनमा जोड दिदै आगामी आर्थिक वर्षको बजेट पनि ल्याएको छ ।
गाउँपालिका उपाध्यक्ष दलमान थोकर(डिएम) द्धारा सभामा प्रस्तुत बजेटले पनि पालिकाको तर्फबाट रणनीतिक सडकहरुका साथै सामाजिक, आर्थिक विकासको पाटोलाई मुख्य रुपमा केन्द्रमा राखेको देखिन्छ ।
५३ करोड २७ लाख ९९ हजारको बजेटभित्र संघीय सरकार तथा प्रदेश सकारबाट प्राप्त समपूरक अनुदान, राजश्व तथा आन्तरिक स्रोतबाट गरी ५३ करोड २७ लाख ९९ हजार बराबरको अनुमानित आय बजेटमा पालिका देखि वडा कार्यालय जोड्ने रणनितिक सडक तर्फका योजनाहरु बोहोरेदोभान आधाबाट डाँडागाँउ रोसाइवा सडक स्तरोन्नती २ करोड ८३ लाख ४० हजार, गिम्दीवेशी रोसाइवा ठूलोपर्सेल बसपार्क सडक स्तरोन्नती १ करोड ८२ लाख, मंगलटार कल्धार मेटवाल कुरुवास चापाखोरी धुल्खु सडक स्तरोन्नती तेमाल ७ लाई २० लाख, माम्ती टेकानपुर खत्रिगाँउ मैनाजङ्ग सुनकोशी पुल सडक स्तरोन्नती १ करोड ८२ लाख, मैनाजाङ् आधारभूत विद्यालय तेमाल ९ लाई ७० लाख बजेट विनियोजन गरिएको छ ।
पालिका स्तरीय तथा वडा स्तरीय योजनातर्फ पूर्वाधार विकास तर्फका योजनाहरुका लागि ४ करोड १३ लाख ९१ हजार, सामाजिक विकास तर्फका योजना तथा कार्यक्रमका लागि ४ करोड ४५ लाख ३४ हजार, आर्थिक विकास तर्फका योजना तथा कार्यक्रमका लागि १ करोड ३७ लाख, वन, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापन तर्फ ७५ लाख, सुशासन विकास तर्फ १३ करोड २३ लाख ९ हजार विनियोजन गरिएको पालिका उपाध्यक्ष थोकरले उल्लेख गर्नुभयो ।
चालु आर्थिक वर्षमा सीमित स्रोतसाधन, विविध चुनौती र अपेक्षाहरूका बीच पनि गाउँपालिकाले सडक, खानेपानी, स्वास्थ्य संस्था, विद्यालय सुधार, कृषक लक्षित कार्यक्रम, विपद् व्यवस्थापन तथा सामाजिक सुरक्षा सेवा प्रवाहमार्फत जनताले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने गरी काम भएको उल्लेख गर्दै गाउँपालिका अध्यक्ष चन्द्र बहादुर लामाले अधुरा कामहरु सम्पन्न गर्न सबै तहतप्का लागि पर्नुपर्ने बताउनुभयो ।
गाउँ सभाबाट पारित नीति तथा कार्यक्रमको शतप्रतिशत कार्यान्वयनका लागि संस्थागत क्षमतामा वृद्धि, आवश्यक संस्थागत संयन्त्र तथा कानुनी प्रबन्धको थप व्यवस्था गरी स्वीकृत कार्यक्रमको प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन, अनुगमन र मुल्याङ्गन पद्धतिको विकास गर्न आवश्यक देखिएको औंल्याउनुहुदै उहाँले यो पटक संघ सरकारबाट अपेक्षाकृत योजना तथा बजेट सहयोग प्राप्त नभएकोमा दुख व्यक्त गर्नुभयो ।
विकासको असीमित आकांक्षालाई अति आवश्यकताको पहिचान तथा प्राथमिकीकरण गरी सीमित स्रोत साधनबाट धेरै उपलब्धीहरु हाँसील गर्न सफल भएको उहाँको दावी छ ।
विकासका फराकिला आयाम तथा चाहनाले बजेट जति भएपनि अपुग नै हुने तर्क गर्नुहुदै गाउँपालिका अध्यक्ष तामाङले विकास निरन्तर चल्ने प्रक्रिया भएकोले अधुरा कामहरु पूरा गर्ने प्रयत्नमा आफूहरु रहेको जानकारी दिनुभयो ।
गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष दलमान थोकरले बुधबार आयोजित १९ औं अधिवेशनमा प्रस्तुत बजेटले तेमालको दीर्घकालीन विकासको आधार निर्माण गर्ने बताउनुभयो ।
बजेट केवल आम्दानी र खर्चको हिसाब मात्र नभएको धारणा राख्नुहुदै उहाँले बजेट विकासको मार्गचित्र हो, समृद्धिको आधार हो र जनताको आशा तथा अपेक्षालाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण साधन हो भन्नुभयो ।
उहाँले तेमालको आर्थिक विकासको मेरुदण्ड कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरण रहेको जनाउनुहुदै कृषि र पशुपालनमा आधारित तेमालका अधिकांश नागरिकको जीवनयापनलाई सिंचाइ विस्तार, उन्नत बीउबिजन, कृषि यान्त्रिकीकरण, कृषि उत्पादनको बजारीकरण तथा प्राविधिक सेवाको पहुँच पुर्याउने कार्यक्रमलाई विशेष प्राथमिकता दिदै समृद्धिको यात्रा तय गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।
पर्यटन क्षेत्र तेमालको आर्थिक समृद्धिको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको क्षेत्र रहेको उल्लेख गर्दै घेलुङ, तोङसुम कुण्ड, ह्रोसाइवा, सत्यनारायण मन्दिर तथा बौद्ध धार्मिक सम्पदाहरूलाई पर्यटनसँग जोडेर स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्न आवश्यक नीति तथा कार्यक्रम अघि बढाउने प्रण पनि गाउँसभाले गरेको छ ।
कार्यक्रममा गाउँपालिका प्रवक्ता एवं वडा नं. ७ का वडा अध्यक्ष इन्द्रलाल तामाङ, वडा नं. १ का वडा अध्यक्ष इन्द्र बहादुर अधिकारी, वडा नं. २ का वडा अध्यक्ष देवराज तामाङ, कार्यपालिका सदस्य चण्डिका भुजेलले ४ वर्षअघिको गाउँ अधिवेशनले परिकल्पना गरेको तय गरेको नीति तथा कार्यक्रमको जगलाई बलियो बनाउँदै आजसम्मका नीति तथा कार्यक्रमहरु सफल कार्यन्वयन भएको धारणा राख्नुभयो ।
२०८१ असोजको बाढी र पहिरो जस्ता प्राकृतिक विपद्, सीमित स्रोतको चुनौती सामना गर्दै तेमालको मुहार परिवर्तनमा सबै एक भएर लाग्दै आएको उहाँहरुको भनाई थियो ।
१९ औं गाउँसभामा प्रस्तुत नीति, कार्यक्रम र बजेट पनि सफल कार्यन्वनमा जुट्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरिएको छ ।
गाउँपालिकाका अध्यक्ष चन्द्र बहादुर तामाङको सभाध्यक्षता, गाउँपालिका उपाध्यक्ष दलमान थोकर, प्रवक्ता इन्द्रलाल तामाङ, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत योगेन्द्र राज गुरुङ(सेवक) अतिथिको रुपमा रहनुभएको सभाको सञ्चालन गाउँपालिका शिक्षा शाखाका उपप्रमुख भिम दोङले गर्नुभएको थियो ।
सभामा अध्यक्ष तामाङद्धारा प्रस्तुत गरिएको आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रम र उक्त नीति तथा कार्यक्रम कार्यन्वयनका लागि गाउँपालिका उपाध्यक्ष थोकरद्धारा प्रस्तुत बजेट सर्वसम्मत पारित गरिएको थियो ।
गाउँपालिका अध्यक्ष चन्द्र बहादुर तामाङद्धारा सभामा प्रस्तुत आ.व. २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रमका मुख्य बुँदाहरु यस्तो छ :
गाउँसभाका सदस्यज्यूहरु,
अव म यस सम्मानित गाउँसभाको बैठकमा आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्ने अनुमति चाहन्छु ।
१. स्थानीय तहले स्वीकृत मापदण्ड बमोजिमका योजना तथा कार्यक्रमहरुलाई मात्र प्राथमिक्रम दिने
२. स्थानीय तहको मध्यकालिन खर्च संरचना अनुसार कार्यक्रम खर्च गरिनेछ
३. योजना तथा कार्यक्रम छनौटमा दिगो विकास साङ्केतीकरण गरिनेछ ।
४. वार्षिक बजेट तथा कार्यक्रममा प्रस्तवित सबै बजेट आयोजनागत रुपमा बाँडफाँड गरिनेछ ।
५. स्वीकृत योजना/कार्यक्रमको कार्यान्वयन समयभित्र सम्पन्न गर्न वार्षिक कार्यान्वयन कार्ययोजना र सार्वजनिक खरिद गुरुयोजना निर्माण कार्यलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
६. तोकिए बमोजिम कार्यालयले योजनाहरुको नियमित अनुगमन गरी प्रतिवेदन कार्यपालिकामा छलफललाई निरन्तरता दिईनेछ ।
७. उपभोक्ता समितिबाट सम्पन्न भएका पूर्वधार योजनाहरु सम्बन्धित उपभोक्ता समितिलाई हस्तान्तरण कार्य निरन्तरता दिईनेछ ।
८. सुशान (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) ऐन, २०६४ को दफा ३१ मा भएको बमोजिम कार्यालयमा विभिन्न मध्यमबाट दर्ता भएका सेवाग्राही गुनासो फछ्यौट गरिनेछ ।
९. स्थानीय तहभित्र क्रियाशील गैर सरकारी संस्थाहरुलाई वार्षिक बजेट तथा कार्यक्रममा समावेश गराईनेछ ।
१०. गाउँपालिकाले सम्पादन गरेका कामको व्यवस्थापन परिक्षणका लागि प्रतिवेदन तयारी गरि छलफललाई निरन्तरता दिईनेछ ।
११. गाउँपालिकाको दिगो सुधारको समष्टिगत कार्ययोजना तयरी गरिनेछ ।
१२. सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई सरल, सहज र गुणस्तरीय बनाउन सेवा प्रवाह प्रक्रियामा सूचना तथा सञ्चार प्रविधिलाई विषेश जोड दिईनेछ ।
१३. गाउँपालिका क्षेत्राधिकारभित्र रहेको सार्वजनिक सम्पत्तीको विद्युतीय अभिलेख राखिनेछ ।
१४. संघीय सरकार, प्रदेश सरकारका निकायसँग समन्वय तथा साझेदारीमा सेवाग्राहीहरुलाई उनीहरुको नजिकैबाट सेवा प्रबन्ध गर्न र सेवामा नागरिक पहुँच बढाउन घुम्ती सेवा सञ्चालन गरिनेछ ।
१५. गाउँपालिकाको वडा कार्यालय तथा अन्य सेवा केन्द्रबाट प्रवाह गरिने सेवाको गुणस्तर र प्रभावकारी सुनिश्चत गर्न नियमित अनुगमन गरी देखिएका कमीकमजोरीको सुधार गरिनेछ ।
१६. उपभोक्ताको अधिकारको संरक्षण गर्न बजारमा उपलब्ध हुने वस्तुको स्वाच्छता, गुणस्तरीयता र उचित बजार मूल्यको सुनिश्चितताको लागि उपभोक्ता हित संरक्षण तथा उपभोक्ता शिक्षा सम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
१७. स्थानीय राजश्व वृद्धि गर्नका लागि आफ्नो क्षेत्राधिकार भित्रका रावश्व क्षेत्र पहिचानलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
१८. गैर सरकारी संघ संस्था तथा अन्तर स्थानीय सहकार्य तथा साझेदारी, सम्झौता वा संयुक्त व्यवस्थापनमा वृहत पूर्वाधार निर्माण, विपद् व्यवस्थापन, फोहोरमैला व्यवस्थापन, एम्बुलेन्स सञ्चालन, असल अभ्यासको आदान प्रदान, वातावरण संरक्षण लगायतका क्षेत्रमा आयोजना तथा कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
१९. आधारभूत स्वास्थ्य सेवा नागरिक अधिकारका रुपमा कानूनमा सुनिश्चत गर्नका लागि आधा घण्टा वा सो भन्दा कममा सेवा लिनका लागि घुम्ति सेवा सञ्चालन गरिनेछ ।
२०. गाउँपालिका भित्रका गरिब लक्षित स्वास्थ्य विमा कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
२१. मातृ तथा नवजात शिशु मृत्युदर घटाउन र मातृशिशु स्वास्थ्यको सुनिश्चितताको लागि स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी गराउन आवश्यक प्रवन्ध मिलाईनेछ ।
२२. पूर्ण खोप, उचित पोषण सेवा, सुरक्षित सुत्केरी सेवा, स्वाच्छता र समयमै उपचारलाई एकीकृत रुपमा लागू गर्न कार्यक्रम तर्जुमा गरि कार्यन्वयन गरिनेछ ।
२३. स्वास्थ्य मानव पूँजी निर्माणको लागि बालबालिकालाई आधारभूत पोषणको सुनिश्चितता गराइनेछ ।
२४. स्थानीय बालअधिकार समितिलाई सक्रिया बनाईनेछ ।
२५. स्थानीय तहको समीष्टिगत उत्पादकत्व वृद्धि गर्दै समृद्धि हासिल गर्नका लागि विकास व्यवस्थापन, विपद् व्यवस्थापन र सेवा प्रवाह लगायतका विभिन्न विषयमा स्वयंसेवामार्फत युवा जनशक्ति परिचालन गरिनेछ ।
२६. युवा जनशक्तिलाई सिप विकास तथा स्वरोजगार प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
२७. ज्येष्ठ नागरिकको अधिकारको संरक्षण गर्दै समाजमा उनीहरुको सम्मानजनक र सहज जीवनयापनको सुनिश्चितताको लागि ज्येष्ठ नागरिक लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
२८. आपाङ्गता भएका व्यक्तिको जीवनयापनमा सहजीकरणको लागि आपाङ्गता व्यक्तिहरुलाई प्राथमिकतामा राखी कार्यक्रम सञ्चालन गराईनेछ ।
२९. गाउँपालिकामा रहेका स्थानीय कला, भाषा, संस्कृति, परम्परागत ज्ञान, सीप र प्रविधि तथा पुरातात्विक साम्पदा पहिचान र संरक्षण गरि विवरण अद्यवधिक गरिनेछ ।
३०. मानव अधिकार सम्बन्धी राष्ट्रिय कार्ययोजनाको कार्यान्वयन लागि कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
३१. गाउँपालिकाले तोकिएका कृषि पकेट क्षेत्र वा कृषि तथा पुशपन्छि विकासको सम्भावना भएका अन्य क्षेत्रमा कृषि उत्पादन, उत्पादकत्व एवम् बजारीकरण प्रवर्द्धनका विकासमा निरन्तरता दिईनेछ ।
३२. गाउँपालिका भित्र सञ्चालित कृषि तथा पशुपन्छि विकास सम्बन्धी समग्र योजना/कार्यक्रमको प्रगति सम्बन्धमा नियमित समीक्षा गरि वास्तविक अवस्था यकिन गरिनेछ ।
३३. युवालाई कृषि पशुपन्छी तथा मत्स्य क्षेत्रको व्यवसायमा आकर्षित गर्न साझेदारी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
३४. रैथने बीउ/बाली एवमं प्रजातिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
३५. गैर सरकारी संस्थाबाट सञ्चलित कार्यक्रमको प्रगित प्रतिवेदनको नियमित अनुगमन गरि उक्त संस्थाबाट गाउँवासी पुगेका सकारत्मक तथा नकारत्मक फाईदा बारे विश्लेषण गरिनेछ ।
३६. गाउँपालिका भित्र रहेका कृषि/पशु पकेट क्षेत्रमा कृषि सडक, विद्युत सेवा, सिँचाई सुविधा लगायतका कृषि पूर्वाधारको पहुँचमा विषेश प्रथमिकता दिईनेछ ।
३७. गाउँपालिकामा रहेको कृषि उपज संकलन केन्द्रलाई व्यवस्थित बनाइनेछ ।
३८. गाउँपालिकाको आर्थिक विकासमा टेवा पुर्याउन कृषि र पशुपन्छी क्षेत्रको प्रवर्द्धनका लागि उच्च उत्पादन सम्भावना भएका क्षेत्रहरुको पहिचान गरिनेछ ।
३९. कृषिमा नवप्रवर्तन/ यान्त्रीकरणमार्फत उत्पादनकत्व वृद्धिको लागि कृषकको सिप, क्षमता विकास तालिम सञ्चालन गरिनेछ ।
४०. स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहित गर्नका लागि विद्यालय दिवा खाजामा स्थानीयस्तरमा उत्पदित कृषि तथा पशुपन्छीजन्य खाद्यवस्तुको अनिवार्य प्रयोग गरिनेछ ।
४१. कृषकको लगानीमा हुन सक्ने हानीनोक्सानीको क्षतिपूर्तीको लागि कृषि तथा पशु विमा कार्यक्रम सम्बन्धी जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ
४२. कृषि/पशुजन्य उत्पादनको उचित मूल्यसहित विक्रि वितरणका लागि उत्पादक, वितरक र उपभोक्ता बीचको अन्तर-आवद्धता कायम गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
४३. मल, बिउ र किटनाशक औषाधीको उपलब्धताको सुनिश्चितता सहित एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) लगायतका कार्यक्रम कार्यान्वयन गरिनेछ ।
४४. पशुपालन व्यवसायमा हुने क्षति न्यूनीकरण गरि व्यवसायलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र दिगो बनाउन पशुमा लाग्ने रोग / महामारी नियन्त्रणका लागि तोकिएका खोप तथा आवश्यक उपचारको समयमै प्रबन्ध गरी रोग फैलावट रोक्न र पशुधनको गर्न विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ
४५. गाउँपालिका भित्र सञ्चालित सहकारी संस्थाहरुको विवरण अद्यावधिक गर्न अभिमुखिकरण तथा अनुगमनलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
४६. सहकारी संस्थाहरुको पारदशिर्ता, जवाफदेहिता र वित्तिय सुशासन कायम गरि आम नागरिकको विश्वनियता अभिवृद्धि गर्न गाउँपालिका भित्र सञ्चालनमा रहेको सहकारीहरुको नियमित अनुगमन गरी सुधारकका लागि निर्देशन दिईनेछ ।
४७. गाउँपालिकाले बाँझो जमिन उपयोगमा किसानलाई प्राविधिक सहयोग, अनुदान, सहुलियतपूर्ण ऋण र बजार सुनिश्चितता गरि कृषि उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र खाद्यन्नमा आत्मनिर्भरता बढाउन स्थानीय तहमा रहेको बाँझो जमिनको पहिचान, उपयोगका लागि नीति तर्जुमा गरइनेछ ।
४८. गाउँपालिका भित्र खेतीयोग्य जमिनको उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि गर्नका लागि सिँचाई आयोजना विस्तार गरिनेछ ।
४९. गाउँपालिका भित्रका आर्थिक विकास सम्भावनाका क्षेत्रहरु पहिचान गरि बजेट व्यवस्थापन गरिनेछ ।
५०. उत्पादन र रोजगारी प्रवर्द्धनका लागि निजी क्षेत्रहरु सँगको साझेदारीमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
५१. गाउँपालिका भित्र सञ्चालन रहेका व्यवसायिक गतिविधिहरुलाई नियमित र कानूनसम्मत रुपमा सञ्चालन गर्नका लागि सहयोग गरिनेछ ।
५२. गाउँपालिकामा संचालनमा रहेका लघु, घरेलु तथा साना उद्यम व्यवसायलाई प्रतिपर्धी र दिगो बनाउन क्षमता विकास तथा प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चान गरिनेछ ।
५३. गाउँपालिकामा उत्पादनको प्रवर्द्धन र बजार सुनिश्चितता गर्नका लागि उद्यम घर स्तरोन्ती गरिनेछ ।
५४. गाउँपालिका क्षेत्रभित्र रहेका पर्यटकीय सम्भावनाका क्षेत्रहरु पहिचान गरिसकेको हुँदा सोको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि पर्यटन पूर्वाधार विकासमा तथा क्षमता विकास कार्यक्रम सञ्चालनमा जोड दिईनेछ ।
५५. गाउँपालिका भित्र बसोबास गर्ने नागरिकहरुलाई वित्तीय व्यवस्थापनको विषयमा आधारभूत जानकारी प्रदान गर्नका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु सँगको सहकार्य तथा साझेदारीमा वित्तीय शाक्षरता अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
५६. गाउँपालिकाले रोजगार सेवा केन्द्र मार्फत स्थानीय तहमा रहेका श्रमिक (स्वदेशी तथा विदेशी) को शिक्षा, ज्ञान, सीप तथा अनुभवको अद्यावधिक लगत सङ्कलन तथा सूचना व्यवस्थापन गर्दै स्थानीय जनशक्तिलाई रोजगारी आन्तरिक तथा वैदेशिकका लागि सूचना, सीप, परामर्श लगायतका रोजगार सेवाहरु उपलब्ध गरिनेछ ।
५७. गाउँपालिकाले स्थानीय आर्थिक क्रियाकलापमार्फत व्यवसाय प्रवर्द्धन र रोजगारी सिर्जना गर्न वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका व्यक्तिहरुको योग्यता, ज्ञान, सीप, अनुभवलाई स्थानीय आवश्यकतानुसार उपयोग गर्न उनीहरु उद्यम तथा व्यवसायमा संलग्नता भए/नभएको एकिन गरी रोजगार सूचना प्रणालीमा विवरण अद्यावधिक गरिनेछ ।
५८. रोजगारीको हकलाई कार्यान्वयन गर्ने गरी गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्र रहेका उद्यमशीलता तथा सीप विकास तालिम प्राप्त गरेका व्यक्तिलाई रोजगारी तथा स्वरोजगारीमा संलग्न गराउन कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
५९. गाउँपालिकले रोजगार व्यवस्थापन सूचना प्रणालीमा सूचीकृत बेरोजगार व्यवस्थापन सूचना प्रणालीमा सूचीकृत बेरोजगार व्यक्तिमध्ये मूल्याङ्कन वर्षमा सार्वजनिक, निजी तथा गैरसरकारी क्षेत्रमा तोकिए बमोजिमको न्यूनतम रोजगारी प्राप्त गरेका व्यक्तिको विवरण अद्यावधिक गरिनेछ ।
६०. व्यवसायको व्यावसायिक निरन्तरता र दिगोपनाको लागि गाउँपालिकाबाट सिधै वा सोको समन्वय र सहजीकरणमा अनुदान प्राप्त गरी साना तथा घरेलु उद्योग वा व्यवसाय सञ्चालन गरेका व्यावसायीहरुले कम्तिमा ३ वर्षसम्म निरन्तर व्यवसाय सञ्चालन गर्न आवश्यक व्यवस्था मिलाइनेछ ।
६१. स्थानीय तह भित्रका हरेक वडा, गाउँ, टोललाई कृषि तथा पशुपन्छी घरेलु तथा हस्तकला लगायत अन्य वस्तुहरुको उत्पादनमार्फत स्थानीय आर्थिक विकासमा सहयोग गर्न कार्यक्रम सञ्चालन गराईनेछ ।
६२. स्थानीय आर्थिक वृद्धिमा योगदान पुर्याउन स्थानीय तहको विशिष्ट पहिचान र विशेषता झल्कने किसिमका स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन र बजारिकरणका लागि गाउँपालिकाले आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
६३. स्थानीय तहमा उत्पादन भएका व्यावसायिक उत्पादनको गुणस्तर कायम गर्दै उत्पादित वस्तुको संख्या बृद्धि गर्न प्रमुख स्थानीय व्यावसायिक उत्पादनको सार्वजनिक/निजी/सहकारी क्षेत्रसँगको साझेदारीमा प्याकेजिङ/ब्राण्डिङ गर्ने व्यवस्था मिलाईनेछ ।
६४. स्थानीय तहमा उत्पादन भएका वस्तुहरुको माग र आपूर्तिबीच सन्तुलन कायम गर्न स्थानीय उत्पादनलाई बजारको सुनिश्चित गर्ने गरी आपूर्ति
श्रृङ्खला (Market Supply) सँग आबद्ध गर्दै बजारमाथिको पहुँच (Market Access) कायम गर्न गाउँपालिकाले आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नेछ
६५. स्थानीय तहबाट निर्माण भएका तथा निर्माण हुने सडकमा राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक मापदण्ड बमोजिम सडक अधिकार क्षेत्र कायम लागि गाउँपालिकाले स्थानीय सडकको दायँ बायँको अधिकार क्षेत्र (Right of Way) को सीमा कार्यान्वयनलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
६६. स्थानीय सडकको गुणस्तर र दिगोपन कायम गर्दै यातायातमा सहजता र सडकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न गाउँपालिकाले स्थानीय सडक निर्माण गर्दा स्वीकृत मापदण्डको अतिरिक्त पानीको उचित निकासको प्रबन्ध गरिनेछ ।
६७. स्थानीय तहले निर्धारित समयमै गुणस्तरीय सडक निर्माण र मर्मत सम्भारको कार्य सम्पन्नका लागि गाउँपालिकाले सडक निर्माण तथा मर्मत सम्भारको वार्षिक लक्ष्य निर्धारण गरी कार्यसम्पादन गरिनेछ ।
६८. स्थानीय तहमा सेवा प्रवाह गर्ने संस्थाहरु सधैभरी सेवाग्राहीको पहुँचका लागि सडकमार्फत यातायातको पहुँच सुनिश्चित गर्न गाउँपालिकाको केन्द्र, सबै वडा केन्द्र, स्वास्थ्य सेवा केन्द्रसम्म बाह्रै महिना यातायात सञ्चालन हुने गरी सडक पहुँचको व्यवस्थालाई स्तरीकरण गरिनेछ ।
६९. सार्वजनिक सेवाको पहुँच वृद्धि गर्न, स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न र स्थानीय जनजीविकालाई सहज बनाउन नागरिकको सार्वजनिक यातायात माथिको पहुँच सहज बनाउनु प्रत्येक घरधुरीलाई बढीमा ३०
मिनेटको दुरीमा सार्वजनिक यातायातको पहुँच पुर्याउने व्यवस्था गरिनेछ
७०. स्थानीय तहमा सुरक्षित भवन नवनिर्माण मार्फत नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न गाउँपालिकाले नेपाल सरकारबाट स्वीकृत शहरी योजना तथा भवन निर्माण सम्बन्धी आधारभूत निर्माण मापदण्ड अनुसार नक्सापास गरेर मात्र भवन निर्माण प्रक्रियालाई अगाडि बढाईनेछ ।
७१. नागरिकको जनधनको सुरक्षा गर्न र गुणस्तरीय भवन निर्माणको सुनिश्चितताका लागि गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्र भवन निर्माण गर्दा प्राविधिकको साइट भिजिट, निर्माणको क्रममा चरणगत प्राविधिक निरीक्षण तथा निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र जारी गर्ने प्रक्रिया स्पष्ट खुल्ने व्यवस्था मिलाई राष्ट्रिय भवन संहिता (वा सो बमोजिमको स्थानीय मापदण्ड) को प्रभावकारी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
७२. स्थानीय तहले प्रवाह गर्न सेवा सहज, सुरक्षित, व्यवस्थित र सेवाग्राहीमैत्री बनाउनका लागि विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, सेवा केन्द्र लगायतका स्थानीय सेवा प्रदायक निकायहरुका लागि आवश्यक भवन तथा अन्य पूर्वाधार निर्माण र नियमित मर्मत सम्भार गरिनेछ ।
७३. बालबालिकाको शारीरिक सुरक्षा, मानसिक एवम् भावनात्मक विकास तथा समावेशी शिक्षा प्रवर्द्धनका लागि गाउँपालिकाले स्वीकृत मापदण्ड बमोजिम सुरक्षित र बालमैत्री विद्यालय भवन तथा कक्षा कोठाको निर्माण कार्यलाई निरन्तरता दिईनेछ ।
७४. शिक्षण सिकाइ प्रक्रियामा सूचना प्रविधिको उपयोग गरी गुणस्तरीय शिक्षा र अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तनमा आधारित सिकाइ सुनिश्चित गर्न गाउँपालिका अन्तर्गतका सबै सामुदायिक विद्यालयमा इन्टरनेट सेवाको पहुँचको व्यवस्थापन गरिनेछ ।
७५. स्थानीय तहबाट प्रवाह गरिने सेवालाई छिटो छरितो र प्रभावकारी बनाउँदै सम्पादित कामलाई डिजिटल प्रविधिको प्रयोगबाट पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन गाउँपालिका भित्रका सबै सार्वजनिक संस्थाहरुमा विद्युत र इन्टरनेट सेवाको पहुँच विस्तार गरिनेछ ।
७६. आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन कर्मचारीको हाजिरी व्यवस्थापनलाई प्रविधिसँग आबद्ध गरी कार्यालय समयको पालना, अनुशासन र जवाफदेहिता प्रवर्द्धनका लागि गाउँपालिकाले इन्टरनेट पहुँच पुगेका कार्यापालिका/वडा कार्यालय/स्वास्थ्य संस्था तथा सबै सामुदायिक विद्यालयमा विद्युतीय हाजिरीको व्यवस्था मिलाईनेछ ।
७७. गाउँपालिकाले आफ्ना नागरिकहरुलाई स्वच्छ खानेपानीको प्रबन्धका लागि खानेपानी आयोजना निर्माण तथा मर्मत सम्भारको वार्षिक लक्ष्य सहितको कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
७८. खानेपानीको शुद्धता, स्वच्छता र स्रोतको दिगोपनाको लागि यसको गुणस्तर परिक्षणका लागि गाउँपालिका भित्रका खानेपानीका श्रोत/मुहानको नियमित रुपमा गुणस्तर परीक्षण गरी शुद्धताको सुनिश्चितता गरिनेछ ।
७९. पूर्वाधार आयोजनाको प्रत्यक्ष लाभ सुनिश्चित गरी सार्वजनिक लगानीको प्रभावकारिता दिगोपना कायम गर्न गाउँपालिकाबाट निर्माण सम्पन्न भएका पूर्वाधार आयोजनाहरुलाई उपयोगमा ल्याईनेछ ।
८०. निर्माण सम्पन्न स्थानीय पूर्वाधार आयोजनाको दिगोपना कायम राखी सार्वजनिक सुरक्षा र आयोजनाको प्रतिफल उच्च तुल्याई सार्वजनिक स्रोतको मितव्ययी र प्रभावकारी उपयोगको सुनिश्चित गर्न गाउँपालिकाले निर्माण गरेका पूर्वाधार आयोजनाको नियमित मर्मत सम्भार गरिनेछ ।
८१. निर्माण सम्पन्न भएका स्थानीय पूर्वाधार आयोजना सञ्चालनमा लाभग्राहीको अपनत्व सिर्जना गरी दिगोपना कायम राख्ख गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्रका पूर्वाधार आयोजनामा लाभग्राही सहितको पूर्वाधार संरक्षण तथा उपयोग व्यवस्थापन समिति गठन गरी क्रियाशील बनाईनेछ
८२. स्थानीय तहमा वातावरण संरक्षण तथा विपद् जोखिम विविधता र सम्पत्तिको सुरक्षाको लागि गाउँपालिकाले भौगोलिक सूचना प्रणालीमा आधारित नक्सांकन (Spatial Based GIS Mapping) सहितको जोखिम संवेदनशील भू-उपयोग योजना वा मापदण्ड निर्माण गरिनेछ ।
८३. योजनाबद्ध बस्ती विकास, विपद जोखिम न्यूनीकरण र पूर्वाधार विकास तथा सेवा प्रवाहमा सहजताको लागि गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्र भित्रका जग्गाको खण्डीकरण वा प्लटिङ्ग गर्नुपूर्व स्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था सहितको मापदण्डको पालना निर्माण गरि कार्यन्वयन गरिनेछ ।
८४. स्वच्छ वातावरण तथा जैविक विविधता संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन र पर्यटन प्रवर्द्धनको लागि गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्रका हरियाली पार्क, खुला क्षेत्र, ताल तलैया, पोखरी लगायतका पानीका स्रोतहरु र सिमसार क्षेत्रको विवरण अद्यावधिक गर्दै तीनको संरक्षण तथा दिगो उपयोगको लागि कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
८५. जैविक विविधता, वातावरण संरक्षण, प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण तथा उपयोगमा गाउँपालिकाले आफैं वा निजी तथा गैर सरकारी क्षेत्र, सामाजिक संघ-संस्था, सामुदायिक संगठन लगायतसँगको समन्वय र सहकार्यमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
८६. गाउँपालिकाले वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकुलन, स्थानीय विपद् व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न स्थानीय विपद तथा जलवायु उत्थानशील योजना/कार्ययोजना तर्जुमा र अद्यावधिक गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
८७. वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकूलन, स्थानीय विपद व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले अन्य सरकारी तथा गैर सरकारी एवं निजीसँग आवश्यकतानुसार समन्वय, सरकार्य र साझेदारी गरिनेछ । ।
८८. स्थानीय तहले फोहरको स्रोतमै वर्गीकरण गरी उचित व्यवस्थापन गर्नका लागि नागरिक सचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन र घरपरिवार, स्वास्थ्य संस्था तथा सार्वजनिक स्थल लगायतबाट सिर्जित फोहरको प्रकृति अनुसार छुट्टाछुट्टै सङ्कलन गर्ने व्यवस्था मिलाईनेछ ।
८९. पेट्रोलियम पदार्थ र दाउराको प्रयोगलाई न्यूनिकरण गरी वातावरणीय स्वच्छता र उर्जामाथिको परनिर्भरता घटाउन गाउँपालिकाले वैकल्पिक उर्जाको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्ने कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गराईनेछ ।
८५. जैविक विविधता, वातावरण संरक्षण, प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण तथा उपयोगमा गाउँपालिकाले आफैं वा निजी तथा गैर सरकारी क्षेत्र, सामाजिक संघ-संस्था, सामुदायिक संगठन लगायतसँगको समन्वय र सहकार्यमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
८६. गाउँपालिकाले वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकुलन, स्थानीय विपद् व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न स्थानीय विपद तथा जलवायु उत्थानशील योजना/कार्ययोजना तर्जुमा र अद्यावधिक गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
८७. वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकूलन, स्थानीय विपद व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले अन्य सरकारी तथा गैर सरकारी एवं निजीसँग आवश्यकतानुसार समन्वय, सरकार्य र साझेदारी गरिनेछ । ।
८८. स्थानीय तहले फोहरको स्रोतमै वर्गीकरण गरी उचित व्यवस्थापन गर्नका लागि नागरिक सचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन र घरपरिवार, स्वास्थ्य संस्था तथा सार्वजनिक स्थल लगायतबाट सिर्जित फोहरको प्रकृति अनुसार छुट्टाछुट्टै सङ्कलन गर्ने व्यवस्था मिलाईनेछ ।
८९. पेट्रोलियम पदार्थ र दाउराको प्रयोगलाई न्यूनिकरण गरी वातावरणीय स्वच्छता र उर्जामाथिको परनिर्भरता घटाउन गाउँपालिकाले वैकल्पिक उर्जाको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्ने कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गराईनेछ ।८५. जैविक विविधता, वातावरण संरक्षण, प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण तथा उपयोगमा गाउँपालिकाले आफैं वा निजी तथा गैर सरकारी क्षेत्र, सामाजिक संघ-संस्था, सामुदायिक संगठन लगायतसँगको समन्वय र सहकार्यमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
८६. गाउँपालिकाले वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकुलन, स्थानीय विपद् व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न स्थानीय विपद तथा जलवायु उत्थानशील योजना/कार्ययोजना तर्जुमा र अद्यावधिक गरी कार्यान्वयन गरिनेछ ।
८७. वातावरण संरक्षण, जलवायु अनुकूलन, स्थानीय विपद व्यवस्थापन तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि सम्बन्धी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले अन्य सरकारी तथा गैर सरकारी एवं निजीसँग आवश्यकतानुसार समन्वय, सरकार्य र साझेदारी गरिनेछ । ।
८८. स्थानीय तहले फोहरको स्रोतमै वर्गीकरण गरी उचित व्यवस्थापन गर्नका लागि नागरिक सचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन र घरपरिवार, स्वास्थ्य संस्था तथा सार्वजनिक स्थल लगायतबाट सिर्जित फोहरको प्रकृति अनुसार छुट्टाछुट्टै सङ्कलन गर्ने व्यवस्था मिलाईनेछ ।
८९. पेट्रोलियम पदार्थ र दाउराको प्रयोगलाई न्यूनिकरण गरी वातावरणीय स्वच्छता र उर्जामाथिको परनिर्भरता घटाउन गाउँपालिकाले वैकल्पिक उर्जाको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्ने कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गराईनेछ ।
९०. स्थायी बसोबास तथा सुकुबासीहरुलाई व्यवस्थापन गर्नका लागि नेपाल सरकारको मापदण्ड बमोजिम नीति निर्माण गरि व्यवस्थापन गराइनेछ
९१. गाउँपालिका भित्रका सार्वजनिक जग्गाहरुको पहिचान तथा अभिलेखिकरण गरिनेछ ।
९२. कार्बन उत्सर्जन न्यूनिकरणमार्फत वातावरणीय स्वच्छता कायम गर्न सहयोग पुग्ने गरी गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्र वैकल्पिक प्रविधि (विद्युतीय चुलो, सुधारिएको चुलो, बायोउर्जा लगायत) को प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरी त्यस्तो प्रविधि प्रयोग गर्ने घरधुरी सङ्ख्या बढाउदै लैजानेछ 1
९३. स्थानीय स्तरमा प्राकृतिक तथा मानवीय कारणले आउन सक्ने विपद्को घटनालाई न्यूनिकरण र व्यवस्थापन गर्न गाउपालिका र वडा स्तरीय विपद् व्यवस्थापन समिति लाई कृयाशील बनाईनेछ ।
९४. स्थानीय स्तरमा आउनसक्ने विपद्को पूव तयारी तथा प्रतिकार्यको लागि मार्गदर्शन गर्न गाउँपालिकाले स्थानीय विपद् तयारी तथा प्रतिकार्य योजना तर्जुमा गरी कार्यन्वयन गरिनेछ ।
९५. सामाजिक संजालको प्रयोग मार्फत पालिकाको असल अभ्यास लगायत विविध विषयमा सकारात्मक प्रचार प्रसार गर्ने कर्मचारीलाई प्रोत्साहित गरिनेछ साथै सेवा प्रवाहमा उत्कृष्ट कर्मचारीहरुलाई पुरस्कृत तथा सम्मान गर्ने नीति ल्याइनेछ ।
९६. जनप्रतिनिधि सँग विद्यार्थी गुनासो कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
१७. तेमाल गाउँपालिकाबाट प्रवाह हुने सेवालाई जन समुदायमा समक्ष पुर्याउनका लागि सूचना प्रविधिको प्रयोगलाई प्रथमिकता दिईनेछ ।
अन्त्यमा,
तेमाल गाउँपालिकालाई जनअपेक्षा अनुरुपको प्रभावकारी स्थानीय सरकारको रुपमा विकास गर्न आवश्यक सहयोग गर्ने नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, जनप्रतिनिधि, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज, विभिन्न संघसंस्था, सुरक्षाकर्मी, पत्रकार, गाउँवासी, बुद्धिजिवी र कर्मचारी वर्ग साथै विश्वको विभिन्न कुनाबाट तेमाललाई माया गर्नु हुने सम्पूर्णमा हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्दै सधैं गरुरेम्पोछेंले यहाँहरुको कल्याण गरुन् । जय तेमाल
धन्यवाद !
चन्द्र बहादुर तामाङ
सभाध्यक्ष
मितिः २०८३।०३।१०
गाउँपालिका उपाध्यक्ष दलमान थोकर(डिएम) द्धारा सभामा प्रस्तुत आ.व. २०८३÷०८४ को बजेटको मुख्य बुँदाहरु यस्तो छ :
